Czyje dane chroni RODO?
RODO chroni dane dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania żyjącej osoby fizycznej. Taka osoba jest określana jako osoba, której dane dotyczą. Rozporządzenie stosuje się od 25 maja 2018 r., a jego ochrona obejmuje informacje o ludziach, niezależnie od tego, czy przetwarza je firma, urząd, organizacja czy inny podmiot.
Nie decyduje o tym, kto jest „właścicielem” informacji ani czy informacja jest poufna. Najważniejsze pytanie brzmi: czy dane odnoszą się do człowieka i czy można go na ich podstawie ustalić? Identyfikacja może być bezpośrednia, na przykład na podstawie imienia i nazwiska, albo pośrednia, gdy trzeba zestawić kilka informacji.
RODO nie chroni jako takich danych osób prawnych, takich jak spółki, ani danych osób zmarłych na podstawie samego rozporządzenia. Informacje o firmie mogą jednak jednocześnie dotyczyć konkretnego człowieka, na przykład jednoosobowego przedsiębiorcy. Państwa mogą też ustanawiać odrębne przepisy dotyczące danych osób zmarłych.
Co może być daną osobową?
Dane osobowe to nie tylko imię i nazwisko ani informacje uznawane za tajne. Mogą nimi być wszelkie informacje, które pozwalają rozpoznać osobę bezpośrednio lub pośrednio. Przykłady obejmują adres zamieszkania, datę i miejsce urodzenia, numer telefonu, wykonywany zawód oraz wizerunek. Zwykłe dane kontaktowe także podlegają RODO, jeśli odnoszą się do możliwej do zidentyfikowania osoby.
Do danych osobowych mogą należeć również identyfikatory i ślady aktywności, takie jak:
- adres e-mail, numer klienta, pracownika lub rezerwacji;
- adres IP, dane lokalizacyjne i identyfikator internetowy;
- historia zakupów, przeglądania stron lub korzystania z usług;
- zdjęcie, nagranie głosu albo materiał audio-wideo;
- informacje o cechach fizycznych, psychicznych, ekonomicznych, kulturowych lub społecznych.
Każdy przykład zależy od kontekstu. Adres IP lub numer klienta nie zawsze wskazuje samodzielnie, kim jest dana osoba. Może jednak stać się daną osobową, jeśli administrator lub inny podmiot może rozsądnie połączyć go z dodatkowymi informacjami i ustalić tożsamość użytkownika.
Kiedy połączenie informacji pozwala zidentyfikować osobę?
Nie ma jednej zamkniętej listy danych osobowych, ponieważ identyfikacja zależy od okoliczności. Informacja, która w jednym przypadku nie wskazuje konkretnego człowieka, w innym może umożliwić jego rozpoznanie. Liczy się możliwość powiązania jej z osobą przy użyciu dostępnych lub racjonalnie prawdopodobnych do zastosowania środków.
Przykładowo sama nazwa ulicy zwykle nie pozwala ustalić, kto mieszka pod danym adresem. Jeśli połączy się ją z numerem mieszkania, nazwiskiem lub innymi dostępnymi informacjami, może już wskazywać konkretnego mieszkańca. Podobnie pojedynczy identyfikator urządzenia może nie ujawniać nazwiska, lecz zestawiony z lokalizacją i historią aktywności może pozwolić na rozpoznanie użytkownika.
Dlatego dane osobowe mogą obejmować także profile preferencji. Historia przeglądania, lokalizacja i zakupy mogą tworzyć obraz zainteresowań lub zachowań konkretnej osoby, nawet jeśli profil nie zawiera imienia ani nazwiska. W reklamie internetowej takie informacje mogą służyć do dopasowania treści do użytkownika. Jeśli można je powiązać z możliwą do zidentyfikowania osobą, podlegają zasadom RODO.
Pseudonimizacja nie jest tym samym co anonimizacja. Zastąpienie nazwiska kodem ogranicza bezpośrednią identyfikację, ale dane nadal podlegają ochronie, jeśli można ponownie przypisać kod do osoby, korzystając z dodatkowych informacji. Prawdziwie anonimowe informacje, których nie da się powiązać z osobą przy użyciu racjonalnie prawdopodobnych środków, nie są danymi osobowymi w rozumieniu RODO.
Jakie dane podlegają szczególnej ochronie?
RODO wyróżnia szczególne kategorie danych, które ze względu na swój charakter wymagają dodatkowej ostrożności. Należą do nich informacje ujawniające:
- pochodzenie rasowe lub etniczne;
- poglądy polityczne, przekonania religijne lub światopoglądowe;
- przynależność do związków zawodowych;
- dane genetyczne oraz dane biometryczne wykorzystywane do jednoznacznej identyfikacji osoby;
- stan zdrowia, seksualność lub orientację seksualną.
Co do zasady przetwarzanie takich danych jest zabronione, chyba że zachodzi jeden z warunków przewidzianych w rozporządzeniu, na przykład osoba udzieliła wyraźnej zgody albo istnieje inna właściwa przesłanka prawna. Samo posiadanie informacji o zdrowiu czy poglądach nie daje prawa do dowolnego jej wykorzystywania.
Dane o wyrokach skazujących i naruszeniach prawa podlegają odrębnym ograniczeniom określonym w RODO. Nie są po prostu kolejną szczególną kategorią z tej samej grupy, dlatego ich przetwarzanie należy oceniać według właściwych dla nich zasad.
Podział na dane zwykłe i szczególne pomaga określić poziom wymaganej ostrożności. W obu przypadkach administrator musi mieć podstawę prawną przetwarzania i przestrzegać zasad ochrony danych. Przy szczególnych kategoriach dochodzą dodatkowe warunki.
Kogo dotyczą obowiązki RODO i kiedy obowiązuje wyjątek?
RODO dotyczy informacji o osobach, a nie wyłącznie danych zbieranych przez przedsiębiorstwa. Zasady mogą obejmować podmioty prywatne i publiczne, gdy przetwarzają dane osób fizycznych. Oznacza to, że znaczenie ma samo przetwarzanie informacji o człowieku, a nie wyłącznie to, czy dane są wykorzystywane komercyjnie.
Wyjątek obejmuje osobę fizyczną, która przetwarza dane wyłącznie w celach osobistych lub domowych, bez związku z działalnością zawodową czy handlową. Nie oznacza to automatycznego wyłączenia usługodawców dostarczających narzędzia do takiego przetwarzania. Ich sytuację należy oceniać odrębnie, z uwzględnieniem roli, jaką pełnią, i sposobu korzystania z danych.
W praktyce warto sprawdzać nie tylko oczywiste informacje, takie jak nazwisko czy numer telefonu, lecz także identyfikatory, dane lokalizacyjne i historię aktywności. Jeśli informacja dotyczy człowieka i można go na jej podstawie zidentyfikować, bezpośrednio lub pośrednio, może być daną osobową. To kryterium pomaga ocenić, czy RODO ma zastosowanie i jakie zasady trzeba spełnić przed wykorzystaniem informacji.
Bibliografia
- https://eur-lex.europa.eu/legal-content/SL/ALL/?uri=uriserv:OJ.L_.2016.119.01.0001.01.ENG
- https://gdpr.eu.org/full/
- https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2016/679/oj/eng
- https://uodo.gov.pl/data/filemanager_pl/641.pdf
- https://www.uodo.gov.pl/art-docs/7372.pdf